Koroner Anjiyografi ile Stent Arasındaki Fark

Muayenehanede belki de en sık duyduğum soru şu: “Hocam, anjiyo mu olacağım, stent mi takılacak?” Hastalarımın çoğu bu iki kelimeyi aynı işlem gibi kullanıyor. Aslında ikisi birbirine çok yakın ama farklı şeyler.

En basit haliyle anlatayım: Koroner anjiyografi kalp damarlarının fotoğrafını çekmektir. Stent ise bu fotoğrafta daralmış ya da tıkanmış bir damar görüldüğünde, o damarı açık tutmak için yerleştirilen küçük bir destektir. Yani anjiyografi bir tanı yöntemi, stent ise bir tedavidir. Her stent bir anjiyografiyle başlar, ama her anjiyografi stentle bitmez.

Koroner Anjiyografi Nedir?

Koroner anjiyografi, kalbi besleyen damarların içini görmemizi sağlayan bir görüntüleme yöntemidir.

Bilekteki ya da kasıktaki atardamardan girilerek ince, esnek bir kateter kalbe kadar ilerletilir. Kateterin ucu koroner damarların ağzına yerleştirildikten sonra az miktarda kontrast madde (boya) verilir ve röntgen cihazıyla damarların hareketli görüntüleri kaydedilir.

Bu görüntüler sayesinde damarlarda darlık olup olmadığını, varsa nerede olduğunu, kaç damarı etkilediğini ve ne kadar ciddi olduğunu net olarak görürüz. Koroner arter hastalığının tanısında anjiyografi bugün hâlâ altın standart kabul ediliyor.

Anjiyo nasıl yapılır?

İşlem için genel anestezi gerekmez. Girilecek bölge lokal anestezi ile uyuşturulur ve hasta işlem boyunca uyanıktır; isterseniz ekrandaki görüntüleri siz de izleyebilirsiniz. Damarın içinde sinir olmadığı için kateterin ilerlediğini genellikle hissetmezsiniz. Boya verildiği anda kısa süreli bir sıcaklık hissi olabilir, bu normaldir.

Ben anjiyografiyi büyük çoğunlukla bilekten yapıyorum. Bilekten yapılan işlemlerde hasta işlemden hemen sonra oturabilir, kısa sürede yürüyebilir. Sadece tanı amaçlı bir anjiyografi genellikle 20–30 dakika sürer ve çoğu hasta aynı gün evine dönebilir. İşlemin hazırlıktan taburculuğa kadar her aşamasını Koroner Anjiyografi Nedir? Nasıl Yapılır? sayfasında adım adım anlattım.

Anjiyografi kimlere yapılır?

Kalp krizi geçiren ya da kalp krizi şüphesiyle acile gelen hastalara
Eforla gelen göğüs ağrısı olan ve efor testi, sintigrafi veya BT anjiyografi gibi tetkiklerde ciddi darlık şüphesi bulunan hastalara
İlaç tedavisine rağmen göğüs ağrısı devam eden hastalara
Kalp kapak ameliyatı öncesinde damarların değerlendirilmesi gereken hastalara
Nedeni açıklanamayan kalp yetersizliği veya ciddi ritim bozukluğu olan bazı hastalara

Stent Nedir?

Stent, metal alaşımdan yapılmış, ağ yapısında, kalem içi yayından daha ince küçük bir tüptür. Kapalı haldeyken bir balonun üzerine sarılı olarak damara gönderilir. Daralmış bölgeye ulaşınca balon şişirilir, stent açılarak damar duvarına yapışır ve balon geri çekilir. Stent orada kalır ve damarın açık durmasını sağlar. Bu işlemin tıbbi adı perkütan koroner girişim (anjiyoplasti); halk arasında “balon ve stent” olarak biliniyor.

İlk kullanılan çıplak metal stentlerde önemli bir sorun vardı: Damar, stentin içinde zamanla yeniden doku üreterek daralabiliyordu. Çıplak metal stentlerle tedavi edilen darlıkların yaklaşık %15–35’inde bu durum, yani stent içi yeniden daralma görülüyordu. Bugün kullandığımız ilaç salınımlı stentler, yüzeylerindeki ilacı aylar boyunca yavaş yavaş damar duvarına bırakarak bu sorunu büyük ölçüde azalttı. Çalışmalarda ilaç salınımlı stentlerin yeniden daralma riskini çıplak metal stentlere göre %70’in üzerinde düşürdüğü gösterildi. Stent türlerini Stent Nedir? ve Eriyen Kalp Stenti Tehlikeli mi? yazılarımda daha ayrıntılı ele aldım.

Anjiyo ile Stent Aynı Seansta mı Yapılır?

Çoğu zaman evet. Anjiyografi sırasında stent gerektiren bir darlık görürsek, hasta önceden bilgilendirilip onay vermişse, kateter zaten damarın içindeyken aynı seansta stent takabiliriz. Hastanın ikinci kez işlem olmasına gerek kalmaz. Kalp krizi sırasında yapılan anjiyografilerde ise tıkalı damarı hemen açmak zaten işlemin ana amacıdır.

Bazı durumlarda ise anjiyografiden sonra durup düşünmek daha doğrudur. Örneğin birden fazla damarda yaygın darlık varsa, stent mi yoksa bypass ameliyatı mı daha uygun olur sorusunu kalp damar cerrahıyla birlikte değerlendiririz. Yoğun kireçlenmiş sert darlıklarda rotablatör gibi özel yöntemler, uzun süredir tamamen tıkalı damarlarda ise kronik total oklüzyon (CTO) teknikleri gerekebilir. Bu yüzden hastalarıma anjiyografi öncesinde her zaman olası üç sonucu anlatırım: damarlar temiz çıkabilir, stent takılabilir ya da başka bir tedavi planlanabilir.

Her Darlığa Stent Gerekir mi?

Bu, hastaların en çok şaşırdığı konulardan biri. Anjiyografide görülen her darlık stent gerektirmez. Önemli olan darlığın görüntüdeki büyüklüğünden çok, kalp kasına giden kan akımını gerçekten azaltıp azaltmadığıdır. Sınırda görünen darlıklarda, kateterin içinden ilerletilen özel bir basınç teli (FFR veya iFR ölçümü) ile darlığın kan akımına etkisini ölçebiliyoruz. Ölçüm anlamlı bir kısıtlama göstermiyorsa stent takmadan ilaç tedavisiyle devam ederiz.

Bu konuda tıp dünyasında çok tartışılan bir çalışma var. ISCHEMIA adlı uluslararası çalışmada 37 ülkeden 5179 stabil koroner arter hastası incelendi. Ciddi bir darlığı olmasına rağmen durumu stabil olan bu hastalarda, erken dönemde anjiyo ve stent ya da bypass yapılması, iyi düzenlenmiş ilaç tedavisine kıyasla ölüm ve kalp krizi riskini anlamlı şekilde azaltmadı. Buna karşın göğüs ağrısı sık olan hastalarda girişimsel tedavi şikâyetleri ve yaşam kalitesini daha fazla iyileştirdi.

Bu sonuç stentin değersiz olduğu anlamına gelmiyor. Kalp krizi sırasında tıkalı damarı açmak hayat kurtarır. Stabil hastada ise kararı hastanın şikâyetlerine, darlığın yerine ve ölçüm sonuçlarına göre birlikte veririz. Benim için doğru tedavi, gerektiğinde stent takmak kadar, gerekmediğinde takmamaktır.

Koroner Anjiyografi ve Stent: Karşılaştırma

	Koroner anjiyografi	Stent (koroner girişim)
Amacı	Tanı: damarları görüntülemek, darlığı tespit etmek	Tedavi: daralmış ya da tıkalı damarı açmak
Damarda kalan bir şey	Yok	Stent kalıcı olarak damarda kalır
Ortalama süre	Genellikle 20–30 dakika	Darlığın sayısına ve yapısına göre 30–90 dakika
Hastanede kalış	Çoğunlukla aynı gün taburculuk	Genellikle aynı gün ya da bir gece
Sonrasında ilaç	Mevcut duruma göre	Belirli bir süre iki kan sulandırıcı birlikte kullanılır

Riskler Nelerdir?

Her iki işlem de girişimsel işlemler olduğu için bazı riskler taşır, ancak deneyimli merkezlerde ciddi komplikasyonlar oldukça nadirdir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) verilerine göre tanı amaçlı koroner anjiyografide ciddi bir komplikasyon gelişme riski 1000’de 1’in altındadır. Stent takılan işlemlerde bu oran biraz daha yüksektir ve yine NHS hastanelerinin hasta bilgilendirme verilerine göre 100’de 1’in altındadır.

En sık karşılaştığımız sorunlar, giriş yerinde morarma veya küçük bir kanama birikimidir ve genellikle kendiliğinden geçer. Daha nadir görülen riskler arasında boyaya karşı alerjik reaksiyon, boyanın böbrekleri etkilemesi, ritim bozukluğu, damar hasarı, inme ve kalp krizi sayılabilir. Böbrek hastalığı, diyabet veya bilinen bir alerjiniz varsa işlem öncesinde mutlaka belirtin; buna göre önlem alırız.

Bilekten girişin önemi de burada ortaya çıkıyor. 8404 akut koroner sendrom hastasının yer aldığı MATRIX çalışmasında, bilekten yapılan işlemlerde kasıktan yapılanlara göre ciddi kanama ve ölüm oranlarının daha düşük olduğu görüldü. Bu ve benzeri çalışmalardan sonra bilek, uluslararası kılavuzlarda tercih edilen giriş yolu haline geldi.

İşlemden Sonra Neler Olur?

Sadece anjiyografi yapıldıysa, bilekteki basınç bandı birkaç saat içinde gevşetilir ve çoğu hasta aynı gün evine döner. İşlem yapılan kolla birkaç gün ağır kaldırmamak, bileği zorlamamak yeterlidir. Boyanın böbreklerden atılması için bol su içmenizi öneririm.

Stent takıldıysa süreç biraz farklıdır. Stent sonrasında en önemli konu ilaçlardır. Stentin içinde pıhtı oluşmasını önlemek için aspirin ve buna eklenen ikinci bir kan sulandırıcıyı belirli bir süre birlikte kullanırız. Bu süre stentin neden takıldığına ve kanama riskinize göre değişir. Bu ilaçları, özellikle ilk aylarda, kardiyoloğunuza danışmadan kesmeyin. Diş çekimi ya da başka bir ameliyat planlanıyorsa önce mutlaka bizimle görüşün. İşlem sonrası ilk günlerde nelere dikkat etmeniz gerektiğini anjiyo ve stent sonrası iyileşme süreci sayfasında bulabilirsiniz.

Stentle yaşamak

Stent ömür boyu yerinde kalır; çıkarılması ya da değiştirilmesi gerekmez. Havalimanı güvenlik kapılarında sorun çıkarmaz. Günümüzde kullanılan koroner stentler MR çekimine engel değildir; yine de çekim öncesinde stentiniz olduğunu belirtmeniz ve size verilen stent kartını yanınızda taşımanız iyi olur.

Hastalarıma her zaman şunu hatırlatırım: Stent darlığı açar, ama damar sertliği hastalığını ortadan kaldırmaz. Diğer damarlarda yeni darlıkların gelişmemesi için sigarayı bırakmak, kolesterol ve tansiyonu hedefte tutmak, düzenli hareket etmek ve kontrolleri aksatmamak stent kadar önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Anjiyo acı verir mi?

Hayır. Sadece giriş yapılacak bölgeye lokal anestezi yapılırken kısa bir iğne acısı hissedilir. Kateter damarın içinde ilerlerken ağrı olmaz. Boya verildiğinde birkaç saniyelik sıcaklık hissi olabilir.

Anjiyoda stent takılıp takılmayacağını önceden bilebilir miyim?

Kesin olarak bilmek mümkün değildir, çünkü kararı damarların görüntüsüne ve gerekirse yapılan ölçümlere göre işlem sırasında veririz. Bu yüzden işlem öncesinde olası sonuçları sizinle konuşur ve onayınızı alırız.

Stent takılan damar tekrar tıkanır mı?

İlaç salınımlı stentlerle bu risk eskiye göre çok azaldı ama sıfır değildir. Stentin içinde yeniden daralma ya da nadiren pıhtı oluşabilir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve risk faktörlerinizi kontrol altında tutmak bu riski en aza indirir.

BT anjiyografi, klasik anjiyografinin yerini tutar mı?

BT anjiyografi, damar içine kateter girmeden damarları değerlendiren değerli bir tarama yöntemidir ve özellikle düşük-orta riskli hastalarda darlığı dışlamak için çok işe yarar. Ancak darlığı tedavi etme imkânı sunmaz. BT’de ciddi darlık görülürse, tedavi için klasik anjiyografi gerekir.

Kaç stent takılabilir?

Kesin bir sayı sınırı yoktur. Karar, darlıkların sayısına, yerine ve yapısına göre verilir. Çok sayıda damarda yaygın darlık varsa bypass ameliyatı daha uygun bir seçenek olabilir.

Stent takıldıktan sonra ne zaman işe dönebilirim?

Planlı bir işlemle bilekten stent takılan hastaların çoğu birkaç gün içinde masa başı işlere dönebilir. Kalp krizi sonrası takılan stentlerde ya da ağır fiziksel iş yapanlarda bu süre daha uzun olabilir; dönüş zamanını kontrolde birlikte belirleriz.

Son Söz

Anjiyografi kalbinize bakmak, stent ise gerektiğinde onu tamir etmektir. Biri olmadan diğeri olmaz ama ikisi aynı şey değildir. Anjiyografi önerildiğinde içiniz rahat olsun: Amaç her zaman en doğru kararı verebilmek için damarlarınızı net olarak görmektir. Stent gerekip gerekmediğine ise görüntülere, ölçümlere ve sizin şikâyetlerinize bakarak birlikte karar veririz. Randevu ve bilgi için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Prof. Dr. Erdoğan İlkay
Kardiyoloji Uzmanı, Girişimsel Kardiyoloji

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve muayene, tanı ya da tedavinin yerini tutmaz. Kendinize ait sağlık sorunlarınız için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Koroner Anjiyografi ile Stent Arasındaki Fark